Tối ưu quản lý thức ăn – Nền tảng nâng cao năng suất và lợi nhuận trong nuôi tôm thẻ

Trong cơ cấu chi phí của một vụ nuôi tôm, thức ăn luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất, dao động từ 50–60% tổng chi phí sản xuất. Tuy nhiên, giá trị của thức ăn không chỉ nằm ở khoản đầu tư về kinh tế mà còn quyết định trực tiếp đến tốc độ tăng trưởng, hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR), chất lượng môi trường ao nuôi và lợi nhuận cuối vụ.

Thực tiễn sản xuất cho thấy, quản lý thức ăn là một trong những yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất đến hiệu quả của mô hình nuôi, thậm chí quyết định khoảng 65–75% sự biến động của FCR. Điều đó đồng nghĩa, cùng một loại thức ăn, cùng một giống tôm nhưng với quy trình quản lý khác nhau sẽ tạo ra kết quả hoàn toàn khác biệt về năng suất và hiệu quả kinh tế. Trong bối cảnh chi phí đầu vào ngày càng gia tăng, yêu cầu sản xuất bền vững ngày càng khắt khe, việc xây dựng một quy trình cho ăn khoa học, linh hoạt theo điều kiện thực tế không còn là lợi thế, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với người nuôi.

Cho ăn theo đường cong tăng trưởng, không theo cảm tính

Một trong những nguyên tắc quan trọng nhất trong quản lý thức ăn là xây dựng đường cong tăng trưởng chuẩn cho từng vùng nuôi và từng mô hình sản xuất. Đường cong tăng trưởng không chỉ giúp theo dõi tốc độ phát triển của đàn tôm mà còn là cơ sở để điều chỉnh khẩu phần phù hợp theo từng giai đoạn. Khi tốc độ tăng trưởng thực tế dao động trong khoảng ±10% so với đường chuẩn, có thể đánh giá điều kiện ao nuôi và chế độ dinh dưỡng đang được duy trì ở mức hợp lý. Ngược lại, khi tôm tăng trưởng thấp hơn kỳ vọng, người nuôi cần ưu tiên đánh giá chất lượng nước, nền đáy và tình trạng sức khỏe trước khi điều chỉnh lượng thức ăn. Việc tăng khẩu phần trong khi môi trường chưa ổn định không những không cải thiện tốc độ tăng trưởng mà còn làm gia tăng lượng thức ăn dư thừa, ảnh hưởng đến FCR và môi trường ao nuôi. Ở chiều ngược lại, nếu tôm tăng trưởng nhanh hơn dự kiến nhưng tỷ lệ sống thấp, việc điều chỉnh giảm lượng thức ăn sẽ giúp duy trì hệ số FCR ở mức tối ưu, đồng thời hạn chế chi phí không cần thiết.

Thức ăn quyết định cả chi phí và môi trường ao nuôi

Hiệu quả sử dụng thức ăn không chỉ phản ánh qua tốc độ lớn của tôm mà còn thể hiện ở khả năng duy trì môi trường nuôi ổn định. Thức ăn dư thừa là nguồn phát sinh chất hữu cơ lớn nhất trong ao, làm gia tăng khí độc, suy giảm chất lượng nước và tạo điều kiện cho mầm bệnh phát triển. Đây cũng là nguyên nhân khiến nhiều ao nuôi phải gia tăng chi phí xử lý môi trường trong suốt vụ nuôi.

Ngược lại, khi khẩu phần được quản lý hợp lý, lượng chất thải giảm đáng kể, nền đáy ổn định hơn, môi trường nước được cải thiện và đàn tôm duy trì sức khỏe tốt trong suốt chu kỳ nuôi. Đó cũng là lý do nhiều mô hình nuôi thành công hiện nay không đặt mục tiêu cho ăn nhiều, mà hướng đến cho ăn đúng và đủ.

Linh hoạt theo điều kiện thực tế

Trong sản xuất ngoài trời, nhu cầu dinh dưỡng của tôm không cố định mà thay đổi liên tục theo nhiệt độ, oxy hòa tan, chất lượng đáy ao và trạng thái sinh lý của đàn tôm. Các chuyên gia cho rằng bảng cho ăn chỉ đóng vai trò định hướng. Lượng thức ăn thực tế có thể dao động từ 5–20% tùy theo điều kiện môi trường. Việc chia nhỏ khẩu phần thành nhiều cữ trong ngày giúp tôm bắt mồi hiệu quả hơn, hạn chế thất thoát thức ăn, cải thiện tốc độ tăng trưởng và giảm hệ số FCR. Tuy nhiên, mỗi lần cho ăn vẫn cần bảo đảm lượng thức ăn đủ để phân bố đồng đều trong ao, tránh hiện tượng cạnh tranh thức ăn.

Cân bằng giữa tốc độ tăng trưởng và hiệu quả kinh tế

Trong nuôi tôm thương phẩm, mục tiêu cuối cùng không phải là tốc độ tăng trưởng cao nhất mà là lợi nhuận cao nhất. Việc tăng khẩu phần để thúc đẩy tăng trưởng thường kéo theo sự gia tăng của FCR. Theo thực tế sản xuất, chỉ cần tốc độ tăng trưởng tăng thêm khoảng 10%, FCR có thể tăng thêm 0,2–0,3 điểm, đồng nghĩa chi phí thức ăn và áp lực môi trường cũng tăng lên đáng kể. Chính vì vậy, quản lý khẩu phần luôn cần hướng đến sự cân bằng giữa tốc độ tăng trưởng, chi phí sản xuất và khả năng duy trì môi trường ao nuôi ổn định.

Môi trường ao nuôi quyết định hiệu quả sử dụng thức ăn

Khả năng hấp thu dinh dưỡng của tôm phụ thuộc rất lớn vào điều kiện môi trường. Các chỉ tiêu như oxy hòa tan, pH, độ kiềm, độ mặn và chất lượng nền đáy đều ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và khả năng bắt mồi của đàn tôm. Trong đó, oxy hòa tan cần được duy trì ở mức tối thiểu 6 ppm để bảo đảm hoạt động trao đổi chất diễn ra bình thường. Khi chất lượng nước suy giảm hoặc điều kiện thời tiết bất lợi, việc giảm lượng thức ăn sẽ mang lại hiệu quả cao hơn nhiều so với việc cố duy trì khẩu phần như kế hoạch ban đầu.

Quản lý thức ăn là quản lý lợi nhuận

Thành công của một vụ nuôi không được quyết định bởi lượng thức ăn sử dụng nhiều hay ít, mà nằm ở khả năng điều chỉnh khẩu phần đúng thời điểm, đúng nhu cầu và phù hợp với điều kiện thực tế.

Một quy trình cho ăn khoa học không chỉ giúp tối ưu FCR, giảm chi phí sản xuất, cải thiện chất lượng môi trường mà còn nâng cao tỷ lệ sống, ổn định năng suất và gia tăng hiệu quả kinh tế cho người nuôi.

Trong bối cảnh ngành tôm đang hướng mạnh đến sản xuất xanh, tiết kiệm chi phí và phát triển bền vững, quản lý thức ăn không còn là một công đoạn kỹ thuật đơn thuần mà đã trở thành yếu tố cốt lõi quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi mô hình nuôi.

Nguồn: thuysanvietnam.com.vn